ώφου = ωχ / κοπέλι = παιδί / ντελόγο = αμέσως / λάλιε = μίλα / γροικώ = ακούω…


Στη βλόγα μας μου γέλασες πο κάτω απ’ το στεφάνι κι ελάβωσες μου την γκαρδιά και δεν μπορεί να γιάνει….

 

Το μάθημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μέχρι χθες προσπαθούσα να κρυφτώ. Άλλαζα την προφορά μου ή απέφυγα να μιλήσω, μη και με πούμε «Επαρχιωτάκι» . Ψιλόκοβα το «Κ», έκανα πρόβα το «Χ» ώστε να μην το βαριοπροφέρω, οι ευχές με μαντινάδες και τα κάλαντα για καλή χρονιά έμεναν στο ράφι. Εγώ δεν θα γινόμουν γραφικός. Κι έτσι ξεχάσαμε πολλά και τα παιδιά μας έχασαν πολλά περισσότερα. Οι κουβέντες των παλιών ήθελαν μεταφραστή….

Να όμως που το μάθημα αποκτά ενδιαφέρον, για μένα, την καταγωγή μου, τις ρίζες μου, τον πολιτισμό μου.

 

Μερίμνησαν γι αυτό από το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Όσοι τ’ άκουσαν ένοιωσαν περηφάνεια.

Πολλοί βοήθησαν στην προσπάθεια αυτή. Το εγχείρημα δύσκολο, επίπονο κι επίμονο. Η καταγραφή  πολύχρονη. Μαρτυρίες, λέξεις, βιβλία λαογραφίας, λεξικά, μυθιστορήματα, χρονογραφήματα, έμμετρα ποιήματα γραμμένα στην κρητική διάλεκτο, ότι εμείς δεν ακουμπούσαμε, απλώθηκε μπροστά στους ειδικούς. Οι ανάγκη άλλωστε ήταν κι είναι πολύ μεγαλύτερη, καθώς οι φοιτητές στα ΑΕΙ της Κρήτης ο καθένας από την δική του πλευρά θέλει να κατανοεί αυτό που ακούει και γράφει.

Τα μαθήματα θα ξεκινήσουν στις αρχές του Φλεβάρη του 2020. Νεοεισαχθέν μάθημα στον οδηγό σπουδών του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης, μάθημα που θα εμπλουτίζεται και θα ενισχύεται καθ’ όλη τη διάρκεια του εαρινού εξαμήνου του τρέχοντος ακαδημαϊκού έτους. Στα μέσα του 2020 τα παρακάτω θα είναι κατανοητά στους πολλούς.

 

… ετσά= έτσι / σαλεύω = βαδίζω / νταλώνω = θαμπώνω / ξεσουβιάζομαι = ενεργοποιούμαι

 

Ψυχή της προσπάθειας αυτής η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης κα Μαρίνα Τζακώστα. Με συνέντευξη της, στο Profile Crete αναφέρεται μεταξύ άλλων στο πως γεννήθηκε αυτή η διαδικασία, ποια ήταν τα βήματα που έγιναν, στο πόσο κράτησε η συγκέντρωση του υλικού και βέβαια στο αν θα μείνουμε μόνο στο μάθημα της κρητικής διαλέκτου.

Ερώτηση: Πως γεννήθηκε η ανάγκη διδασκαλίας της Κρητικής διαλέκτου;

Η ανάγκη διδασκαλίας των διαλέκτων προέκυψε ύστερα από πολυετείς έρευνες οι οποίες ανέδειξαν τον κίνδυνο θανάτου των γλωσσικών ποικιλιών λόγω της εξασθένησης της χρήσης τους. Αν τέτοια φαινόμενα χαρακτηρίζουν μεταξύ άλλων διαλέκτων και ιδιωμάτων και την κρητική, η οποία μιλιέται από έναν μεγάλο αριθμό ομιλητών και έχει μεγάλο κύρος, δεδομένου ότι σ’ αυτήν είναι γραμμένα σημαντικότατα λογοτεχνικά έργα, ο κίνδυνος θανάτου είναι ακόμη μεγαλύτερος για διαλέκτους οι οποίες είναι μόνο προφορικές, π.χ. η βλάχικη, και οι οποίες μιλιούνται από μικρό εύρος ομιλητών. 

 

Ερώτηση: Με ποια ακούσματα προχωρήσατε; Καθηγητών, φοιτητών, πολιτών;

Όλων. Καταρχάς, μέσω των ερευνών μας εστιάσαμε την προσοχή μας στις στάσεις και τις απόψεις φυσικών ομιλητών, παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας, εφήβων, ενηλίκων και φοιτητών αλλά και πολιτών είτε μεμονωμένων είτε εργαζόμενων σε διάφορες ομάδες, πολιτιστικούς συλλόγους κλπ.

 

Ερώτηση: Ήταν ένα εγχείρημα που το παλέψατε λίγοι ή έτυχε ευρείας αποδοχής εντός της πανεπιστημιακής κοινότητας;

Είναι ένα εγχείρημα που ξεκίνησε από λίγους με τη στήριξη λίγων, αλλά στη συνέχεια έτυχε ευρείας αποδοχής και εκ μέρους της κοινωνίας και εκ μέρους της πανεπιστημιακής κοινότητας.

 

Ερώτηση: Αντιμετωπίσατε δυσκολίες; γιατί το να βρεθεί όλο αυτό το υλικό φαντάζομαι ότι απαιτεί τη συνεργασία πολλών ανθρώπων, μα καίρια των ανθρώπων που μιλούν τη διάλεκτο. (Μπορείτε και παραδείγματα να αναφέρετε).  

 

Η βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κρήτης είναι εξοπλισμένη με τεράστιο υλικό. Υπάρχουν επίσης πολλές ηλεκτρονικές πηγές. Ωστόσο, το ενδιαφέρον και η συμπαράσταση του κρητικού λαού ήταν τόσο μεγάλη, ώστε να συγκεντρώσω ένα μεγάλο αριθμό βιβλίων λαογραφίας, λεξικών, μυθιστορημάτων, χρονογραφημάτων, έμμετρων ποιημάτων γραμμένων στη διάλεκτο, πολύτιμων εργαλείων για το μάθημα και κυρίως όσον αφορά τη συγκριτική μελέτη παλιότερων και νεότερων μορφών της διαλέκτου.

 

Ερώτηση: Χρονικά πόσο κράτησε η προετοιμασία και πότε ξεκινούν τα μαθήματα;

Η προετοιμασία έχει ξεκινήσει εδώ και ένα εξάμηνο και δεν έχει ολοκληρωθεί. Λόγω του γεγονότος ότι είναι ένα νεοεισαχθέν μάθημα στον οδηγό σπουδών του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης, το μάθημα θα εμπλουτίζεται και θα ενισχύεται καθ’ όλη τη διάρκεια του εαρινού εξαμήνου του τρέχοντος ακαδημαϊκού έτους. Τα μαθήματα θα ξεκινήσουν στις αρχές του Φλεβάρη του 2020.

 

Ερώτηση: Πως θα γίνετε η διδασκαλία; 

Η διδασκαλία θα γίνεται με τη χρήση όλων των προαναφερθέντων πηγών αλλά και με τη συνδρομή διαλεκτόφωνων ομιλητών προκειμένου οι φοιτητές να εξοικειωθούν με την κρητική ντοπιολαλιά και καλλιτεχνών προκειμένου να αναδειχθεί η σχέση γλώσσας και μουσικής.

 

 

Ερώτηση: Στο Πανεπιστήμιο Κρήτης θα μείνετε μόνο στη διδασκαλία της Κρητικής Διαλέκτου ή θα εντάξετε κι αυτές άλλων περιοχών σταδιακά;

Η διδασκαλία της διαλέκτου  δεν θα γίνεται με τρόπο ώστε οι φοιτητές να μπορούν να τη χρησιμοποιούν ως διαλεκτόφωνοι ομιλητές. Θα γίνεται σε διαρκή αντιπαραβολή προς τις λοιπές διαλέκτους και τη Νεοελληνική. Με αυτόν τον τρόπο, θα έχουμε τη δυνατότητα να ταυτοποιούμε τα επίπεδα διαφοροποίησης της κρητικής διαλέκτου προς άλλες διαλέκτους και τη ΝΕ και να ερμηνεύουμε αυτήν την διαφοροποίηση.

 

Ερώτηση: Με δεδομένο το ενδιαφέρον να μάθω πως μιλούν στον τόπο μου, που μέχρι σήμερα το έκρυβα για να μην με πουν “χωριάτισσα”, μπορεί να παρακολουθήσω κι εγώ που δεν είμαι φοιτήτρια τα μαθήματα; και που μπορώ να σας βρω.

Το μάθημα απευθύνεται καταρχάς σε φοιτητές του Π.Κ. Ωστόσο, επειδή ένας από τους στόχους του μαθήματος είναι η λεγόμενη καλλιέργεια της διαλεκτικής συνείδησης των διαλεκτόφωνων ομιλητών, δηλαδή της περηφάνειας τους για την μητρική τους γλώσσα και τη γνώση ότι η διάλεκτος είναι ισάξια προς την ΝΕ, το μάθημα θα μπορούν να το παρακολουθούν και εξωπανεπιστημιακοί, μέλη της κρητικής κοινωνίας, αφού λάβουν τη σχετική άδεια από μένα. Ο πιο πρόσφορος τρόπος να επικοινωνήσει κάποιος μαζί μου είναι μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Η ηλεκτρονική μου διεύθυνση είναι martzak74@mail.com .